English
From caviar in Wassenaar to Sierra Leone — all in one day.
The contrast couldn’t have been greater. And yet, I lived it.
Last Sunday, Marjan and I attended the special book launch Hungry Eyes by Patricia Steur, followed by a celebration, at the beautiful Kasteel Wittenburg in Wassenaar. An evening full of inspiration, meaningful conversations, and—let’s be honest—a setting that breathes luxury and refinement. We stayed the night there so we could leave early on Monday morning.
After a short stop at home to pack my bags, we drove on to Schiphol to take the train to Brussels. We stayed there for one night, simply because otherwise it would have been impossible to make it to the airport by 9:00 a.m. the next morning.
On the road to Sierra Leone
With six men, we board the plane to Sierra Leone.
Yes, I can already hear what you’re thinking. And no—it has nothing to do with that “bulge” 😉
And big as I am, I’ll admit it honestly: I’m a bit anxious. Michiel put it nicely: “That keeps you sharp.” Thanks, Michiel.
Not so much because of the destination itself, but mainly because of all the equipment I’m carrying. You have to realize that the average daily wage here is less than €2, and what I’m carrying on my back and in my suitcase is worth more than someone there could earn in an entire lifetime.
“Everything is well insured,” Marjan says reassuringly. Still, I’m sweating bullets now and then. Hahaha.
First impressions: color, contrast, and curiosity
It already starts at Brussels Airport. It feels like a preview of what’s to come. Out of the corner of my eye, I see a man in a neon-green frog onesie, matching slippers, and a face mask. Yes—this is starting to look like something.
As I write this, I realize something: soon they won’t be the attraction… I probably will be. With my two-meter height and gray hair.
The plane is packed, and around me I see a colorful mix of people. What fascinates me is observing who travels to this country: how they look, what they wear, what their eyes reveal.
Preparing along the way
During the train ride, we talked a lot about Sierra Leone: the country, its people, its culture, and its customs. You want to be prepared—also for the darker side of the story.
The average life expectancy is around 50 years, and the population is young. Elderly people are treated with great respect—so at 56, I should be just fine 😊
Conversations at altitude
Next to me sits a British Queen’s Counsel. “You know who,” she says with a smile. She travels pro bono to Sierra Leone to train and support judges—mostly women. This is her fourth trip. She’s fallen in love with the country and is even considering living there one day.
She says: “Give yourself over to it. This country will grab you.”
We’ll see.
We get into deep conversations, and she tells me about the history of Sierra Leone, once a British colony.
Did you know that Freetown was founded by freed slaves who returned to Africa? And that the openness of the population is directly linked to that—because they never want to experience again what was done to them?
It’s also interesting that conflicts in this country are more often tribe-related than religious. All this information really helps form a nuanced picture.
As I write this, I’m at 11,207 meters altitude. Still 2,532 kilometers to go.
Rich in resources, poor in reality
What surprises me beforehand—and still occupies my mind—is how a country with such enormous wealth, like diamonds and other minerals, can still be among the poorest in the world. Corruption plays a major role in this, but how exactly that works is something we’ll experience ourselves over the next five days.
I can’t wait to get to work.
Arrival in Freetown: chaos in its purest form
Tonight we land in the capital, Freetown. We’re staying two nights at the Radisson Blu, about an hour’s boat ride from the airport. Yes—by boat. By ferry.
Chaos. Pure chaos.
It’s only when you’re sitting in the back of the car that you realize street lighting here basically consists of thousands of headlights. Cars drive crisscross through each other like one giant anthill. Rules seem more like suggestions.
This is just the beginning of the journey.
Freetown, Tacugama & the raw reality
Day 1 – Arrival in Freetown: the city where nothing is for free
Our first day in Freetown, the capital of Sierra Leone, made a deep impression right away. It’s not for nothing that this city is often described as “the city where nothing is for free.”
Staying at the Radisson Blu – history and contrast
We spent our first night at the Radisson Blu Hotel, a place with an impressive history. Many people know the movie Blood Diamond with Leonardo DiCaprio. During the civil war in Sierra Leone, this hotel was a crucial location: Apache helicopters evacuated people from the conflict zone here and brought them to aircraft carriers off the coast.
Later, the building served as a UN complex. Harm once had an office here when he worked for the UN and even met Kofi Annan. And now, years later, we slept here for our first two nights.
For the local population, this hotel is completely unaffordable. That decadence felt almost uncomfortable, but after everything I would see that day, I understood just how enormous the contrasts here really are—so I still took a dip in the pool :-)
Visit to Tacugama Chimpanzee Sanctuary
After an extensive breakfast, our two drivers were ready and we headed toward the Tacugama Chimpanzee Sanctuary, located in the mountains just outside Freetown. Aemonn’s family has been involved for many years in the founding and support of Tacugama.
For the first time in my life, I heard the sounds of the West African rainforest and had my first encounter with Sierra Leone’s rainforest. A deafening cacophony: howling monkeys, singing birds, crickets overpowering everything. Everything wrapped in shade, everything alive. It’s also cooler here than in Freetown—no wonder the president has his palace nearby.
Chimpanzees are critically endangered and are still hunted for bushmeat or abused for entertainment. Some animals had even been taught “tricks,” like smoking cigarettes.
Tacugama plays a crucial role in education and rehabilitation. In four phases, chimpanzees are slowly weaned off human contact. No attention, no interaction—only rest, nature, and life in a community. What happens here is priceless. Hats off to everyone working there.
The real Freetown: markets, poverty, and survival
After Tacugama, we drove into the center of Freetown. Reality hit hard.
The fabric market of Freetown
We stopped at the covered fabric market, where brightly colored textiles and wooden art are sold. Cameras stayed packed away—street robbery is not uncommon here. You’re constantly on edge.
After buying two small souvenirs, we stood outside and observed street life. A woman passed by with a large basket on her head. When she put it down, I saw at least 200 toothbrushes.
And then it clicked.
This woman has to earn her money by selling a single toothbrush to someone who also barely has any money. Everything—absolutely everything—has to be sold at rock-bottom prices. But what can you earn on a toothbrush?
That buyer, in turn, tries to sell something else. And so the economic circle remains small—hopelessly small.
Education and inequality
Education is officially compulsory in Sierra Leone, but if you can’t keep up in school, you’re simply pulled out and sent to work. The law of the strongest is the reality here. Without education, your chances disappear almost entirely—you remain illiterate, and your future is effectively taken away.
Lunch in the middle of Freetown’s chaos
We drove onto a busy main road to have lunch. Cars were simply parked in the middle of the street. Our drivers were given money to eat as well—that’s how it works here. Being a driver is a good job: you get a daily allowance and are taken care of by your client.
If you ever find yourself in Freetown for unclear reasons: have lunch at Crown. The Shrimp Piri Piri was without a doubt the best I’ve ever had. So spicy that everything was on fire and my nose started running—but unbelievably good.
By then it was already 4 p.m., and we decided to head back to the hotel. After lunch, it turned out that homeless people “guard” your car and expect a tip. If you don’t pay, you have a serious problem. Meanwhile, the street was completely blocked by them so we could turn around, resulting in total chaos: a traffic jam of tuk-tuks, four lanes thick and a hundred meters long. That’s how it works here—money rules the world.
From comfortable dining to pure street poverty: everything exists here literally side by side.
Slums of Freetown – an indescribable reality
What left the deepest impression on me?
The sheer poverty and hopelessness.
After ten minutes of driving, Harm urgently asked me to close the window completely. We were now driving through one of the poorest slums of Freetown. What I saw defies imagination. The photos I took through the closed window speak for themselves.
And then to realize this is only the outside. Inside are narrow paths. Harm told me he once walked through here with a group of UN envoys—I can’t even imagine what he must have seen. Inhumane is an understatement.
Why this work is so important
That’s exactly why the work of the PlantNboom Foundation is so essential: helping within the country itself. Even if it’s just one drop on a hot plate.
Where do you start?
With education?
With waste and plastic problems?
With basic facilities?
I honestly don’t know. But doing nothing is not an option. No one should have to live like this.
This trip is a brutal wake-up call. It shows how other people are forced to survive while we have choices. It puts our daily worries into a completely different perspective.
On to Makombeh
Time to pack my bag. Tomorrow we travel on to Makombeh—the place we actually came for.
To be continued.
The day we spent almost one billion Leones on groceries (and got 50 million off)
A supermarket visit you won’t forget
One billion. The word alone sounds absurd. Yet that was exactly the amount on the receipt when we did our shopping in Sierra Leone: almost 1 billion Leones. Converted, about €400. It remains funny to say that you once spent nearly a billion on groceries.
And it immediately says a lot about the situation here. Most people are barely self-sufficient and have to buy almost everything. Prices are European, but the Leone is virtually worthless. You feel that contrast everywhere.
First confrontation with corruption
On our way to our first stop—the supermarket—I immediately received the first blow of the day. Police officers stood in the middle of the road and ordered motorists to roll down their windows. Our driver immediately shouted: “Don’t open it, they’ll take your money.”
Only then did it really sink in how deeply corruption is rooted here. Even police officers—people with jobs—hold out their hands. I saw it with my own eyes: that hollow look in the eyes of a policewoman as she peered at me through her hands and the window. I tried not to meet her gaze and thought only: what’s going to happen now? Luckily, nothing happened—but I can assure you, the dirty feeling lingered.
Supplies for the interior
We were heading inland with six men for about three and a half days. That means: bring everything. Our European stomachs aren’t used to working in this heat and sun, so we had to stock up on:
-
gasoline
-
food
-
breakfast and snacks
-
lots of water
-
and a few bottles of drinks for the evening
Everything was loaded into and onto the cars.
Stops along the way: persistence and setting boundaries
After an hour and a half, we made our first stop. Driver number two hadn’t had breakfast yet. This stop went relatively calmly, though crowds of people immediately gathered around the car. Mostly children tried to sell us things: banana chips (safe), corn, toothbrushes (yes, there they were again).
After some interaction, they understood we weren’t buying anything else and moved on. You have to be very direct here: “No, I’m not buying anything.” And wave them away. It clashes with who I am, but otherwise it simply doesn’t work.
The second—and second-to-last—stop was different. This was the last larger town before we turned left onto the dirt road. Here it became truly intrusive, and I literally had to push people away to get some space. That felt awful.
The beauty of Sierra Leone
All of this stands in stark contrast to how incredibly beautiful this country is. Endless green plains, palm trees, forests, and swamps. Along the way, we saw people bathing in the water and washing their clothes—exactly as I know from old history books from fifty years ago. Back then, they were drawings. Here, I see it live. In fifty years, nothing seems to have changed in the countryside. Time has truly stood still.
After about four and a half hours of driving—over an hour of that bouncing along dirt roads—we arrived in Makombeh.
Arrival in Makombeh: an unexpected paradise
To be honest, I had no idea what to expect. Would it be like Freetown? Like the villages along the way? What would the people be like?
None of that turned out to be true.
We arrived in what immediately felt like a small paradise. In the twenty years that PlantNboom has been active here, something real has been built. A beautiful green-and-white farm/compound stands in the middle of the landscape.
When we arrived, the word had already spread. The gate opened, and we were warmly welcomed. Delicious snacks immediately appeared on the table, and after catching our breath, we were given a two-hour tour through the forest.
Getting to work: agroforestry in practice
Camera ready, script ready—and to work. Everything the farm had achieved over the past year came into view. Everywhere you looked, there were different types of trees and shrubs:
-
cassava
-
guava
-
peanuts
-
mangoes
-
cashew nuts
-
oranges, limes, and mandarins
-
teak and mahogany
Everything is aimed at marketable crops, without forcing the population to destroy the original rainforest. Over the past 20 years, about 40,000 trees have been planted across four different locations, generating income for the local community while preserving nature.
Heat, sweat, and a well-earned gin and tonic
Tired and drenched in sweat—at 32°C and 82% humidity—we returned to the compound. Sweat was literally pouring off me more than after an intense workout (you sweat here by the liter).
And as it goes here: suddenly it gets dark in the jungle. No dusk, no transition. Just click—lights out.
And honestly: at that moment, we more than deserved a gin and tonic.
Waking up to chickens, goats, and zero mercy
After a horribly sweaty, sticky night, around five in the morning the roosters and goats started up again. Full volume. No mercy.
My first thought? Couldn’t they have slaughtered them yesterday?
What a racket.
And at the same time—however annoying—it was beautiful. The sun rose over the village, bathing everything in a soft, almost gentle light. One of those moments where you want to curse and be silent at the same time.
The village wakes up (and we have no choice)
Ducks wandered around as if they had all the time in the world. Bantam chickens walked past our lodging. A monkey—just part of daily life here—casually walked across the roof.
The village woke up: sweeping, clearing leaves, lighting fires. No rush, no stress. Just: the day begins.
Our hostess was already busy preparing breakfast. Fries with fried banana, an omelet with onion and sambal. Filling, hearty, local. I tried to be sensible with some bread and salami. That lasted exactly two minutes. Of course, I took the omelet too. And yes—it was ridiculously good.
“Mistah Eamonn!” and a community that’s always watching
Children got ready for school and walked through the village in their uniforms. Everyone greeted us loudly and cheerfully as they passed. Again and again, the same call:
Mistah Eamonn!
In a community like this, nothing happens in isolation. Everyone knows what you’re doing, why you’re there, and how they can contribute. People come and go, conversations arise naturally. Cooperation here isn’t a project—it’s a given.
Suddenly, the director of the local school was standing in front of us, with plans, ideas, and questions. Before the conversation really got going, another proposal was already on the table—and of course, that had to be discussed in the evening.
130 children, one photo
I wanted to take a group photo of the entire school.
That did not result in a calm, organized setup.
About 130 children stormed outside. Running, laughing, shouting—all in uniform. Teachers tried to impose some order, which worked, but they quickly decided there had to be singing. There was clapping, laughing, dancing, and in the corner a mother was stirring a pot—food being prepared for all the children.
The children gathered on and around a large rock in front of the school. I climbed up, looked through my lens, and thought only:
So this really still exists.
Click.
That single photo felt like I was literally standing inside an old history book. Time seems to have stood still here for at least fifty years.
And yet—and this makes it even more absurd—they have Starlink internet here. Also a PlantNboom project.
We have faster internet here in the bush than in Freetown. Seriously. I even told my wife during a call that it was very expensive to call via Starlink (total nonsense, of course hahahaha) because I secretly loved being unreachable for a while. Sorry, sweetheart hahahaha…
Calmer days, but far from finished
Because we had already done an insane amount in the first two days, the last two days were slightly less intense. But calm? Not really.
We still had to photograph two families, visit several plantations, and of course document the delegation and farmers of Ketso and PlantNboom.
Fortunately, Adriaan had recovered. That made all the difference. My assistant back, my head clearer, and room again to observe, capture, and truly let it all sink in.
PlantNboom – what it really is (and why I’m so impressed)
Okay, let’s talk about PlantNboom. And let me be honest right away: when you hear the name, you probably think—just like I did—of a group that plants a few trees and then goes home feeling satisfied. But no. It’s so much bigger, broader, more human, and more impressive.
I’ve just returned from Makombeh, and I’ve seen, felt, tasted (yes, even the rice), and experienced everything with my own eyes. So what you read here comes straight from the field—literally.
How it started
Twenty years ago, Eamonn Hanson founded PlantNboom in memory of his father, who was killed in the war. He had promised him that one day he would do something for Sierra Leone. Mission accomplished—and then some. First came Ketso, and later that grew into PlantNboom.
Makombeh – the village that isn’t even on the map
Makombeh is located in the northern province, has about 15 houses, and is so small that even Google Maps says: never mind. Twenty years ago, the first piece of land was bought here. The farm that was later built… truly beautiful. Solid, large, functional—and above all, a game changer for the entire community.
But buying land in Sierra Leone comes with agreements. A promise is a promise, especially to the tribe. So before a farm was ever built, it was agreed that two small bridges would be constructed across the rice fields so surrounding villages would be more accessible. And those bridges were built. Period.
In the years that followed, more land was purchased, and slowly but surely, a vibrant pocket of hope emerged.
What exists now (yes, I saw it all)
-
40,000 trees planted. And not just any saplings—real planting that enables ecological restoration.
-
Employment for men and women. And believe me: those women work incredibly hard. Cooking, caring for children, and working on the farm.
-
A preschool and primary school for about 200 children. The residents initially didn’t want a school (don’t ask me why), but PlantNboom persisted. Thankfully. Every day, one of the mothers cooks food for the entire school. Malnutrition? Gone. The children look healthy.
-
A 40-meter-deep water well. When other wells run dry, the community can come here for clean water.
I was there. I saw the children, spoke with people, saw the well. This story isn’t theory—it’s reality.
And we’re far from finished
Work is now underway on grafting trees (a craft in itself). Women are taking on more responsibilities, men work the land, and the diversity of activities grows every year.
And then there are the future plans… they’re fantastic.
An agricultural education – so young people don’t disappear to Freetown
There are serious plans to set up an agricultural training program. Why? Because otherwise, young people leave for the capital, often lose everything there, and then don’t dare return because of loss of face. In other words: staying is safer, healthier, and better for the community.
The idea is to build an additional school building, initially for 25 students, and a year later another 25. The focus: ecological restoration.
Why ecological restoration is so important
Farmers in Sierra Leone often leave land fallow for 20 years after a period of rice cultivation. Yes—you read that right. Twenty years. And it works: the land has time to replenish its minerals. I tasted the rice from this “restored” land myself—and honestly, it’s the best rice I’ve ever eaten in my life.
But in the past, the British stripped almost everything bare. Forests were cut down, fields exhausted, biodiversity wiped out. Fortunately, the climate is ideal for bringing life back: warm, humid, fertile. Trees grow here as if they’re eager to. And every tree planted removes CO₂ from the air and gives oxygen back. Win-win.
PlantNboom is not a tree-planting project – it’s a complete system
Economic, social, ecological. The whole picture. It’s about employment, education, food security, ecological restoration, local infrastructure, and a future for a community in one of the poorest countries in the world.
And the most beautiful part? With a small contribution, you make an enormous difference. As Harm said: your euro travels far. Very far. The average daily wage is €2.00. Let that sink in.
Finally
I’ve been to Makombeh. I’ve spoken to the people, seen the land, visited the school, walked the farm. And believe me: this isn’t a “charity” as we know them in the Netherlands. This is something that changes lives. This is something that works. This is something that grows.
And honestly? I’m proud that I was able to see it with my own eyes.
Van kaviaar in Wassenaar naar Sierra Leone, En dat allemaal binnen één dag.
Groter kon het contrast niet zijn. En toch maak ik het mee.
Afgelopen zondag waren Marjan en ik aanwezig bij de bijzondere boekpresentatie Hungry Eyes van Patricia Steur, met aansluitend een feest, op het prachtige Kasteel Wittenburg in Wassenaar. Een avond vol inspiratie, mooie gesprekken en – laten we eerlijk zijn – een setting die luxe en verfijning ademt. We bleven daar ook overnachten, om maandagochtend vroeg weer te vertrekken.
Na een korte tussenstop thuis om mijn koffers te pakken reden we door naar Schiphol om met de trein richting Brussel te gaan. Daar zouden we één nacht verblijven, simpelweg omdat het anders niet haalbaar was om de volgende ochtend om 09.00 uur op tijd op het vliegveld te zijn.
Op reis naar Sierra Leone
Met zes mannen stappen we op het vliegtuig richting Sierra Leone.
Ja, ik hoor het jullie al denken. En Nee — het heeft niets met die bolle te maken 😉
En hoe groot ik ook ben, ik geef het eerlijk toe: ik ben best een beetje angstig. Michiel verwoordde het mooi: “Dat houdt je scherp.” Thanks Michiel.
Niet zozeer vanwege de bestemming zelf, maar vooral vanwege alle apparatuur die ik meeneem, je moet je voorstellen dat het gemiddelde loon hier op nog geen €2,- per dag ligt en wat ik dus op mijn rug heb hangen en in mijn koffer heb zitten kan iemand daar zijn hele leven nog niet eens bij elkaar verdienen. “Alles is toch goed verzekerd,” zegt Marjan geruststellend. Toch zweet ik hier en daar wat peentjes. Hahaha.
Eerste indrukken: kleur, contrast en nieuwsgierigheid
Op Brussels Airport begint het al. Het voelt als een voorproefje van wat komen gaat. In mijn ooghoek zie ik een man in een gifgroene kikker-onesie, met bijpassende slippers en een mondkapje. Ja — dit begint ergens op te lijken.
Terwijl ik dit opschrijf, realiseer ik me iets: straks zijn zij niet de bezienswaardigheid… dat ben ik waarschijnlijk zelf. Met mijn twee meter lengte en grijze haar.
Het vliegtuig zit rammetje vol en om me heen zie ik een bont gezelschap van kleurrijke mensen. Wat ik fascinerend vind, is om te observeren wie er naar dit land reizen: hoe ze eruitzien, wat ze dragen, wat hun ogen vertellen.
Voorbereiding onderweg
Tijdens de treinreis hebben we veel gesproken over Sierra Leone: het land, de bevolking, de cultuur en gewoontes. Je wilt toch voorbereid zijn, ook op de keerzijde van het verhaal.
De gemiddelde levensverwachting ligt rond de 50 jaar en de bevolking is jong. Ouderen worden met groot respect behandeld — met mijn 56 jaar zit ik daar dus wel goed 😊
Gesprekken op hoogte
Naast mij zit een Britse landsadvocate. “You know who,” zegt ze met een glimlach. Ze reist pro bono naar Sierra Leone om rechters — veelal vrouwen — te trainen en te ondersteunen. Dit is haar vierde reis. Ze is verliefd geworden op het land en overweegt zelfs er ooit te gaan wonen.
Ze zegt: “Geef jezelf eraan over. Dit land gaat je pakken.” Ik zal het zien
We raken in diepe gesprekken en ze vertelt me over de geschiedenis van Sierra Leone, dat ooit een Britse kolonie was.
Wist je bijvoorbeeld dat Freetown is gesticht door bevrijde slaven die terugkeerden naar Afrika? En dat de openheid van de bevolking daar direct mee te maken heeft — omdat ze nooit meer willen meemaken wat hun is aangedaan?
Interessant is ook dat conflicten in dit land vaker stammen-gerelateerd zijn dan religieus. Al deze informatie helpt enorm om een genuanceerd beeld te vormen.
Op het moment van schrijven zit ik op 11.207 meter hoogte. Nog 2.532 kilometer te gaan.
Rijk aan grondstoffen, arm in werkelijkheid
Wat mij vooraf verbaast — en nog steeds bezighoudt — is hoe een land met zulke enorme rijkdommen, zoals diamanten en andere delfstoffen, toch tot de armste landen ter wereld behoort. Corruptie speelt hierin een grote rol, maar hoe dat precies werkt, gaan we de komende vijf dagen zelf ervaren.
Ik kan niet wachten om aan de slag te gaan.
Aankomst in Freetown: chaos in zijn puurste vorm
Vanavond landen we in de hoofdstad Freetown. We verblijven twee nachten in het Radisson Blu, op ongeveer een uur varen van het vliegveld. Ja — varen. Met de veerboot.
Chaos. Pure chaos.
Achterin de auto besef je pas dat de straatverlichting eigenlijk bestaat uit duizenden koplampen. Auto’s rijden kriskras door elkaar heen, als één grote mierenhoop. Regels lijken hier suggesties.
Dit is pas het begin van deze reis.
Freetown, Tacugama & de rauwe realiteit
Dag 1 – Aankomst in Freetown: de stad waar niets for free is
Onze eerste dag in Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone, maakte meteen diepe indruk. Niet voor niets wordt deze stad ook wel omschreven als “the city where nothing is for free”.
Overnachten in het Radisson Blu Hotel – geschiedenis en contrast
We brachten onze eerste nacht door in het Radisson Blu Hotel, een plek met een indrukwekkende geschiedenis. Veel mensen kennen de film Blood Diamond met Leonardo DiCaprio. Tijdens de burgeroorlog in Sierra Leone was dit hotel een cruciale locatie: Apache-helikopters evacueerden hier mensen uit het conflictgebied en brachten hen naar vliegdekschepen die voor de kust lagen.
Later deed het gebouw dienst als VN-complex. Harm heeft hier in het verleden kantoor gehouden toen hij bij de VN werkte en ontmoette zelfs Kofi Annan. En nu, jaren later, sliepen wij hier onze eerste twee nachten.
Voor de lokale bevolking is dit hotel volstrekt onbetaalbaar. Die decadentie voelde bijna ongemakkelijk, maar na alles wat ik die dag met eigen ogen zou zien, begreep ik hoe groot de contrasten hier werkelijk zijn, dus toch maar even een duik genomen in het zwembad :-)
Bezoek aan Tacugama Chimpanzee Sanctuary
Na een uitgebreid ontbijt stonden onze twee chauffeurs klaar en vertrokken we richting het Tacugama Chimpanzee Sanctuary, gelegen in de bergen net buiten Freetown. De familie van Aemonn is al jarenlang betrokken bij de oprichting en ondersteuning van het Tacugama Chimpanzee Sanctuary in Sierra Leone.
Voor het eerst in mijn leven hoorde ik de geluiden van het West-Afrikaanse regenwoud en was het mijn Eerste kennismaking met het regenwoud van Sierra Leone. Een oorverdovende kakofonie: loeiende apen, zingende vogels, krekels die alles overstemden. Alles gehuld in schaduw, alles levend, en het is hier iets koeler dan in Freetown, logisch dat de president hier zijn paleis in de buurt heeft.
Chimpansees zijn zwaar met uitsterven bedreigd en ze worden nog steeds bejaagd voor hun vlees en vaak misbruikt voor vermaak. Sommige dieren hadden zelfs “trucjes” aangeleerd gekregen, zoals het roken van sigaretten.
Tacugama speelt een cruciale rol in educatie en rehabilitatie. In vier fases worden de chimpansees langzaam ontwend aan menselijk contact. Geen aandacht, geen interactie – alleen rust, natuur en leven in een gemeenschap. Wat hier gebeurt is van onschatbare waarde. Petje af voor iedereen die hier werkt.
Het echte Freetown: markten, armoede en overleven
Na ons bezoek aan Tacugama reden we het centrum van Freetown in. De realiteit sloeg keihard toe.
De stoffenmarkt van Freetown
We stopten bij de overdekte stoffenmarkt, waar felgekleurde stoffen en houten kunst worden verkocht. Camera’s bleven opgeborgen – straatroof is hier geen uitzondering. Je staat constant op scherp.
Na het kopen van twee kleine souvenirs stonden we buiten en observeerde ik het straatleven. Een vrouw kwam langs met een grote mand op haar hoofd. Toen ze die neerzette, zag ik zeker 200 tandenborstels.
En toen viel het kwartje.
Deze vrouw moet haar geld verdienen door het verkopen van één tandenborstel aan iemand die zelf ook geen geld heeft. Alles, maar dan ook echt alles moet tegen de absolute bodemprijs. Maar wat kun je verdienen aan een tandenborstel?
Die koper probeert op zijn beurt ook weer iets te verkopen. Zo blijft de economische cirkel klein, uitzichtloos klein.
Educatie en ongelijkheid
In Sierra Leone geldt officieel leerplicht, maar wie niet kan meekomen op school, wordt er simpelweg afgehaald en moet gaan werken. Het recht van de sterkste is hier de realiteit. Zonder opleiding verdwijnen je kansen vrijwel volledig en blijf je ongeletterd en worden je kansen je echt ontnomen.
Lunchen midden in de chaos van Freetown
We reden een drukke hoofdstraat in om te lunchen. Auto’s werden gewoon midden op straat geparkeerd. Onze chauffeurs kregen geld om ook te eten – zo werkt het hier. Chauffeur zijn is een goede baan: je krijgt daggeld en wordt verzorgd door je klant. Mocht je ooit in Freetown om onduidelijke redenen terecht komen: lunch bij Crown. De Shrimp Piri Piri was zonder twijfel de lekkerste die ik ooit heb gegeten. Zo pittig dat alles in fik stond en mijn neus begon te lopen – maar ongelooflijk lekker. Het was ondertussen al 16 uur en besloten wij om weer richting het hotel te gaan. Na het eten bleek dat zwervers je auto “bewaken” en daar een fooi voor verwachten, doe je dit niet dan heb je een serieus probleem. Ondertussen werd de straat volledig door de zwervers afgesloten om ons te laten keren, wat resulteerde in een complete chaos: een file van tuc-tucs, vier rijen dik en honderd meter lang, zo werkt het dus, money rules the world
Van comfortabel lunchen naar pure straatarmoede: alles ligt hier letterlijk naast elkaar.
Sloppenwijken van Freetown – een onbeschrijfelijke realiteit
Wat de meeste indruk op mij heeft achtergelaten?
De pure armoede en uitzichtloosheid.
Na tien minuten rijden vroeg Harm mij dringend het raam volledig te sluiten. We reden nu door één van de armste sloppenwijken van Freetown. Wat ik daar zag tart elke voorstelling. De foto’s die ik door het gesloten raam maakte, spreken voor zich.
En dan te bedenken dat dit slechts de buitenkant is. Binnen lopen smalle paden. Harm vertelde dat hij er ooit met een groep VN gezanten doorheen liep, ik kan het mij niet eens voorstellen van wat hij gezien moet hebben. Mensonterend is een understatement.
Waarom dit werk zo belangrijk is
Juist daarom is het werk van Stichting PlantNboom zo essentieel: helpen in het land zelf. Al is het maar één druppel op een gloeiende plaat.
Waar begin je?
Bij educatie?
Bij afval en plasticproblematiek?
Bij basisvoorzieningen?
Ik weet het oprecht niet. Maar niets doen is geen optie. Niemand zou zo moeten leven.
Deze reis is een keiharde wake-up call. Het laat zien hoe andere mensen moeten overleven, terwijl wij keuzes hebben. Het plaatst onze dagelijkse zorgen in een totaal ander perspectief.
Op naar Makombeh
Nu mijn koffer inpakken. Morgen reizen we verder naar Makombeh – de plek waar we eigenlijk voor gekomen zijn.
Wordt vervolgd.
De dag dat we voor bijna een miljard Leoni’s aan inkopen deden (en 50 miljoen korting kregen)
Een supermarktbezoek dat je niet snel vergeet
Een miljard. Alleen het woord al klinkt absurd. Toch was dat exact het bedrag dat op het bonnetje stond toen wij onze inkopen deden in Sierra Leone: bijna 1 miljard Leoni’s. Omgerekend zo’n €400,-. Het blijft grappig om te kunnen zeggen dat je ooit in je leven voor bijna een miljard aan boodschappen hebt gedaan.
En dat zegt meteen veel over de situatie hier. De meeste mensen zijn nauwelijks zelfvoorzienend en moeten vrijwel alles kopen. De prijzen zijn Europees, maar de Leoni is vrijwel niets waard. Dat contrast voel je overal.
Eerste confrontatie met corruptie
Op weg naar onze eerste stop – de supermarkt – kreeg ik meteen de eerste klap van de dag te verwerken. Politieagenten stonden midden op de weg en sommeerden automobilisten hun raampje open te draaien. Onze chauffeur riep direct: “Niet open draaien, ze nemen je geld af.”
Pas op dat moment drong het echt tot me door hoe diep de corruptie hier zit. Zelfs politieagenten, mensen mét een baan, houden hun hand op. Ik zag het met eigen ogen: die holle blik in de ogen van een agente terwijl ze tussen haar handen door het raampje naar me keek. Ik probeerde haar geen blik waardig te gunnen en dacht alleen maar: wat gaat er nu gebeuren? Gelukkig gebeurde er niets, maar ik kan je verzekeren, het smerige gevoel bleef wel hangen.
Inkopen voor het binnenland
We gingen met zes man voor zo’n drieënhalve dag het binnenland in. Dat betekent: alles meenemen. Onze Europese maagjes zijn niet gewend aan werken in deze hitte en zonkracht, dus we moesten inslaan:
- Benzine
- Eten
- ontbijt en snacks
- heel veel water
- en een paar flessen drank voor ’s avonds
Alles werd in en op de auto’s geladen.
Stops onderweg: opdringerigheid en grenzen stellen
Na anderhalf uur maakten we onze eerste stop. Chauffeur nummer twee had nog niet ontbeten. Die stop verliep nog redelijk ontspannen, al stonden er meteen drommen mensen om de auto. Voornamelijk kinderen probeerden ons iets te verkopen: bananenchips (veilig), maïs, tandenborstels (ja, daar waren ze weer).
Na wat interactie begrepen ze dat we niets meer gingen kopen en dropen ze af. Hier moet je heel direct zijn: “Nee, ik koop niets.” En wegwuiven. Het botst met wie ik ben, maar anders werkt het simpelweg niet.
De tweede – en voorlaatste – stop was anders. Dit was de laatste grotere plaats voordat we linksaf het onverharde pad op zouden gaan. Hier werd het echt te opdringerig en heb ik ze letterlijk van me af moeten duwen om ruimte te krijgen, dit was dan weer erg naar.
De schoonheid van Sierra Leone
Alles staat in schril contrast met hoe ongelooflijk mooi dit land is. Eindeloze groene vlaktes, palmbomen, bossen en moerassen. Onderweg zagen we mensen zich wassen in het water en hun was doen, precies zoals ik het ken uit oude geschiedenisboeken van vijftig jaar geleden alleen waren dat getekende prenten en hier zie ik ze live. In vijftig jaar tijd lijkt er op het platteland niets veranderd. De tijd heeft hier echt stilgestaan.
Na ongeveer 4,5 uur rijden, waarvan ruim een uur hobbelen over onverharde wegen, kwamen we aan in Makombeh.
Aankomst in Makombeh: een onverwacht paradijs
Eerlijk is eerlijk: ik had geen idee wat me te wachten stond. Zou het zijn zoals Freetown? Zoals de dorpjes onderweg? Hoe zouden de mensen zijn?
Niets van dat alles klopte.
We kwamen aan in wat direct voelde als een klein paradijs. In de twintig jaar dat PlantNboom hier actief is, is er écht iets opgebouwd. Een prachtige groen-witte boerderij/compound staat er midden in het landschap.
Toen we aan kwamen rijden, had de tamtam zijn werk al gedaan. Het hek ging open en we werden hartelijk welkom geheten. Er verschenen meteen heerlijke hapjes op tafel en nadat we even op adem waren gekomen, kregen we direct een rondleiding van zo’n twee uur door het bos.
Aan het werk: Agroforestry in de praktijk
Camera mee, draaiboek mee – en aan de slag. Alles kwam aan bod wat de boerderij het afgelopen jaar heeft bereikt. Overal waar je keek zag je verschillende soorten bomen en struiken:
- cassave
- guava
- pinda’s
- mango’s
- cashewnoten
- sinaasappels, limoenen en mandarijnen
- teak en mahonie
Alles is gericht op verkoopbare gewassen, zonder dat de bevolking het oorspronkelijke regenwoud aan hoeft te tasten. In de afgelopen 20 jaar zijn er op 4 diverse plekken zo’n 40.000 bomen geplant en zo wordt er inkomen gegenereerd voor de lokale community én blijft de natuur intact.
Hitte, zweet en een welverdiende gin-tonic
Moe en doorweekt van het zweet – bij 32°C en 82% luchtvochtigheid – kwamen we terug bij de compound. Het zweet liep letterlijk harder van me af dan na een intensieve training (zweten doe je hier per liter).
En zoals dat hier gaat: ineens wordt het donker in de jungle. Geen schemering, geen overgang. Gewoon klik – licht uit.
En eerlijk is eerlijk: toen hadden we een gin-tonic meer dan verdiend.
Wakker worden met kippen, geiten en nul genade
Na een verschrikkelijk zweterige, plakkerige nacht gingen rond een uur of vijf ’s ochtends de hanen en geiten weer los. Vol volume. Zonder pardon.
Mijn eerste gedachte? Hadden ze die niet gisteren kunnen slachten?
Wat een takkeherrie.
En tegelijk — hoe irritant ook — was het prachtig. De zon kwam op boven het dorp en zette alles in een zacht, bijna lieflijk licht. Zo’n moment waarin je tegelijkertijd wilt vloeken én stil wilt zijn.
Het dorp komt op gang (en wij hebben geen keuze)
Eenden scharrelden rond alsof ze alle tijd van de wereld hadden. Krielkippen liepen langs ons verblijf. Een aap — die hier gewoon deel uitmaakt van het dagelijks leven — liep doodleuk over het dak.
Het dorp kwam wakker: er werd geveegd, blaadjes opgeruimd, vuurtjes aangestoken. Geen haast, geen stress. Gewoon: de dag begint.
Onze gastvrouw was al druk bezig met het ontbijt. Frietjes met gebakken banaan, een omelet met ui en sambal. Vol, stevig, lokaal.
Ik probeerde nog verstandig te doen met wat brood en salami. Dat hield ik exact twee minuten vol. Natuurlijk nam ik ook die omelet. En ja: die was belachelijk lekker.
“Mistah Eamonn!” en een gemeenschap die altijd meekijkt
Kinderen maakten zich klaar voor school en liepen in hun uniformen door het dorp. Iedereen groette ons luid en vrolijk bij het voorbijgaan. Steeds weer datzelfde:
“Mistah Eamonn!”
In een gemeenschap als deze gebeurt niets alleen. Iedereen weet wat je doet, waarom je er bent en hoe ze kunnen meedenken. Mensen lopen in en uit, gesprekken ontstaan vanzelf. Samenwerking is hier geen project, maar een vanzelfsprekendheid.
Zo stond ineens ook de directeur van de lokale school voor ons, met plannen, ideeën en vragen. Nog voordat het gesprek goed en wel op gang was, lag er ineens een ander voorstel daar moest natuurlijk over gesproken worden wat wij avonds deden.
130 kinderen, één foto
Ik wilde een groepsfoto maken van de hele school.
En dat werd geen rustig georganiseerde opstelling.
Ongeveer 130 kinderen stormden naar buiten. Rennend, lachend, schreeuwend — allemaal in uniform. De leraren probeerden er enige orde in te krijgen, en dat lukte, maar besloten al snel dat er gezongen moest worden er werd geklapt, gelachen en gedanst, in de hoek stond een moeder in een ketel te roeren, eten voor alle kinderen werd er toen gemaakt.
De kinderen verzamelden zich op en rond een grote steen voor de school. Ik klom omhoog, keek door mijn lens en dacht alleen maar:
Dit bestaat dus nog echt.
Klik.
Die ene foto voelde alsof ik letterlijk in een oud geschiedenisboek stond. De tijd lijkt hier minstens vijftig jaar stil te hebben gestaan.
En toch — en dit maakt het extra absurd — hebben ze hier gewoon Starlink-internet. Ook dat een project van PlantNboom.
We hebben hier in de bush sneller internet dan in Freetown. Serieus tegen mijn vrouw hield ik vol tijdens het bellen met haar dat het erg duur was om via Starlink te bellen (totale onzin natuurlijk hahahaha) want ik vond het zelf heerlijk om even niet bereikbaar te zijn, sorry schat hahahaha….
Rustiger dagen, maar nog lang niet klaar
Omdat we in de eerste twee dagen al bizar veel hadden gedaan, waren de laatste twee dagen iets minder intens. Maar rustig? Niet echt.
We moesten nog twee families fotograferen, verschillende plantages bezoeken en natuurlijk de delegatie en boeren van Ketso en PlantNboom vastleggen.
Gelukkig was Adriaan weer opgeknapt. Dat scheelde alles. Mijn assistent terug, mijn hoofd vrijer, en weer ruimte om te kijken, vast te leggen en het allemaal echt binnen te laten komen.
PlantNboom – Wat het écht is (en waarom ik zo onder de indruk ben)
Oké, laten we het eens hebben over PlantNboom. En laat ik meteen eerlijk beginnen: als je de naam hoort, denk je waarschijnlijk – net als ik – aan een clubje dat vooral wat bomen in de grond stopt en daarna tevreden naar huis gaat. Maar nee, het is zoveel groter, breder, menselijker én indrukwekkender. Ik ben zelf net terug uit Makombeh, en ik heb alles met eigen ogen gezien, gevoeld, geproefd (ja, zelfs de rijst), en meegemaakt. Dus wat je hier leest, komt rechtstreeks uit het veld, letterlijk.
Hoe het begon
Twintig jaar geleden richtte Eamonn Hanson PlantNboom op, ter nagedachtenis aan zijn vader die in de oorlog is omgekomen. Hij had hem beloofd ooit iets te doen voor Sierra Leone. Nou, missie geslaagd en nog een paar keer dubbelgevouwen ook. Eerst ontstond Ketso, en later groeide dat uit tot PlantNboom.
Makombeh – het dorp dat niet eens op de kaart staat
Makombeh ligt in de noordelijke provincie, telt zo’n 15 huizen en is zó klein dat zelfs Google Maps denkt: laat maar. Twintig jaar geleden werd hier het eerste stuk land gekocht. De boerderij die daarna werd gebouwd… werkelijk prachtig. Degelijk, groot, functioneel – en vooral een gamechanger voor de hele gemeenschap.
Maar land kopen in Sierra Leone komt met afspraken. Belofte maakt schuld, zeker richting de stam. Dus voordat er ooit een boerderij kwam, werd er eerst afgesproken dat er twee bruggetjes zouden komen tussen de rijstvelden door, zodat de omliggende dorpen beter bereikbaar werden. En die bruggen kwamen er. Punt.
In de jaren daarna werd meer grond aangekocht en ontstond er langzaam maar zeker een bruisend stukje hoop.
Wat er inmiddels staat (ja, ik heb het allemaal gezien)
- 40.000 bomen geplant. En niet zomaar wat boompjes — echte aanplant die natuurherstel mogelijk maakt.
- Werkgelegenheid voor mannen én vrouwen. En geloof me: die vrouwen werken kneiterhard. Koken, kinderen verzorgen én meewerken op de boerderij.
- Een peuter- en lagere school voor ±200 kinderen. De bewoners wilden eerst geen school (vraag me niet waarom), maar PlantNboom zette door. En maar goed ook. Want iedere dag kookt één van de moeders eten voor de hele school. Ondervoeding? Weg. De kinderen zien er gezond uit.
- Een 40 meter diepe waterput. Wanneer andere putten droogvallen, kan de gemeenschap bij deze terecht voor schoon water.
Ik was erbij, ik heb de kinderen gezien, ik heb mensen gesproken, ik heb die waterput gezien – dit verhaal is geen theorie, dit is werkelijkheid.
En we zijn nog lang niet klaar
Er wordt nu gewerkt aan het enten van bomen (en dat is een vak apart). De vrouwen nemen steeds meer taken op zich, de mannen werken op het land, en de diversiteit aan werkzaamheden groeit ieder jaar.
En dan de toekomstplannen… die zijn fantastisch.
Een agrarische opleiding – zodat jongeren niet verdwijnen naar Freetown
Er wordt serieus gewerkt aan het idee om een agrarische opleiding op te zetten. Waarom? Omdat jongeren anders naar de hoofdstad trekken, daar vaak alles kwijtraken, en vervolgens niet terug durven vanwege gezichtsverlies. Met andere woorden: blijven is veiliger, gezonder en beter voor de gemeenschap.
De gedachte is om een extra schoolgebouw te bouwen waar les gegeven wordt aan in het begin 25 leerlingen, en een jaar later nog eens 25 erbij. De nadruk: natuurherstel.
Waarom natuurherstel zo belangrijk is
Boeren in Sierra Leone laten land vaak 20 jaar met rust na een periode rijstbouw. Ja, je leest het goed. Twintig jaar. En dat werkt — het land krijgt dan de tijd om zijn mineralen weer aan te vullen. Ik heb zelf de rijst geproefd van dit “herstelde” land… en eerlijk: dit is de lekkerste rijst die ik ooit in mijn leven heb gegeten.
Maar door de Engelsen is vroeger bijna alles leeggehaald. Bossen gekapt, velden uitgeput, biodiversiteit weggevaagd. Gelukkig is het klimaat er ideaal om nieuw leven terug te brengen: warm, vochtig, vruchtbaar. Bomen groeien hier alsof ze er zin in hebben. En elke boom die geplant wordt, haalt CO₂ uit de lucht en geeft zuurstof terug. Win-win.
PlantNboom is geen boompjesproject – het is een totaalpakket
Economisch, sociaal, ecologisch. Het hele plaatje. Het draait om werkgelegenheid, onderwijs, voedselzekerheid, natuurherstel, lokale infrastructuur, en een toekomst voor een gemeenschap in één van de armste landen ter wereld.
En het mooiste? Met een kleine bijdrage maak je daar een gigantisch verschil. Zoals Harm al zei: je euro reist ver. Héél ver. Het gemiddelde dagloon is €2,00. Laat dat even inzinken.
Tot slot
Ik ben in Makombeh geweest. Ik heb de mensen gesproken, het land gezien, de school bezocht, de boerderij doorgelopen. En geloof me: dit is geen “goed doel” zoals we die in Nederland kennen. Dit is iets dat levens verandert. Dit is iets dat werkt. Dit is iets dat groeit.
En eerlijk? Ik ben er trots op dat ik het met eigen ogen heb mogen zien.